De restauratie

Onderwerpen van deze les:

Theorie
De restauratieve behandeling met vulmateriaal
• Wat is het doel van een restauratieve behandeling met vulmateriaal?
• Wanneer is een restauratieve behandeling met vulmateriaal noodzakelijk?
• Hoe ziet een restauratieve behandeling met vulmateriaal eruit?
• Benodigd instrumentarium bij een restauratieve behandeling met vulmateriaal.
• Benodigd materiaal bij een restauratieve behandeling met vulmateriaal.
• Wat zijn matrixen en waar worden ze voor gebruikt?
• Soorten anesthesie(verdoving).

Praktijk
• Hoe maak je zelfstandig een anesthesiespuit klaar?
• Hoe leg je zelfstandig het instrumentarium voor een restauratie klaar?
• Hoe assisteer je tijdens een restauratieve behandeling?

Leerdoelen

Na het volgen van deze les weet je:
• Wanneer een element gerestaureerd moet worden met vulmateriaal.
• Hoe een restauratieve behandeling in zijn werk gaat.
• Wat het doel is van een restauratieve behandeling met vulmateriaal .
• Welk instrumentarium nodig is voor een restauratieve behandeling met vulmateriaal.
• Welke materialen er gebruikt kunnen worden bij een restauratieve behandeling.
• Wat een matrixsysteem is en waar het voor gebruikt wordt.
• Welke soorten anesthesie er zijn.
• Hoe je een anesthesiespuit klaarmaakt.
• Hoe je moet assisteren bij een restauratieve behandeling met vulmateriaal.

Voorbereiding

• Lees je uit de studiewijzer:
– Restauratieve tandheelkunde blz. 17 t/m 20
• Lees je uit het boek Praktische vaardigheden voor tandartsassistenten:
– Hoofdstuk 6: blz. 216 t/m 241

Restauratieve tandheelkunde

Restauratieve tandheelkunde houdt zich bezig met het herstel of verfraaien van het gebit met vulmaterialen. Er kan onderscheid worden gemaakt in conserverende en esthetische tandheelkunde.
• De conserverende tandheelkunde houdt zich vooral bezig met het herstel van door cariës (tandbederf) aangetaste gebitselementen.
• De esthetische tandheelkunde legt zich toe op het verfraaien van het gebit met tandkleurige vulmaterialen.

In de restauratieve tandheelkunde worden twee hoofdgroepen materialen gebruikt:
1. Plastische vulmaterialen zijn materialen die in vervormbare (plastische) toestand in de caviteit worden aangebracht, waar ze vervolgens uitharden. Voorbeelden zijn composiet, glasionomeercement en compomeer. Een restauratie die in de mond wordt gemaakt noemen we een directe restauratie.

2. Gegoten en/of opgebakken materialen. Restauraties met deze materialen worden buiten de mond vervaardigd en met cement op het voorbehandelde element vastgezet. We noemen ze indirecte restauraties. Voorbeelden zijn volledig metalen restauraties van edele metalen als goud en palladium, volledig porseleinen restauraties en combinaties van metaal en porselein. Het betreft kronen, bruggen, facings, in- en onlays.

De keuze voor een restauratiemateriaal hangt onder andere af van de grootte van de caviteit en het soort element. Voor kleine caviteiten hebben plastische vulmaterialen de voorkeur. De toepassing van gegoten en/of opgebakken materialen is er niet in de eerste plaats op gericht om cariës te behandelen. Ze worden toegepast als plastische vulmaterialen vanwege het gebrek aan voldoende sterkte niet meer voldoen. Met een gegoten en/of opgebakken restauratie kan het gebitselement toch worden behouden.

Conserverende tandheelkunde

Cariës is een proces van verval van de harde tandweefsels. Als de mondhygiëne onvoldoende is, vormt zich op de gebitselementen een laagje tandplaque. Hierin zitten bacteriën die zuren produceren uit suikers in onze voeding. De gebitselementen zijn opgebouwd uit verschillende soorten kalk. Zuren ontkalken het buitenste laagje van de tand. Als dit proces voldoende lang kan doorgaan, ontstaat een gaatje. Zoʼn carieus defect of carieuze laesie kan niet genezen en moet worden hersteld door middel van een vulling, oftewel een restauratie. Na het weghalen van het aangetaste tandmateriaal wordt een vulmateriaal aangebracht dat de vorm en de functie van de tand of kies herstelt; het liefst op een esthetisch verantwoorde manier (tandkleurig vulmateriaal). Cariës komt bij een groot percentage van de bevolking voor als gevolg van onvoldoende mondhygiëne en suikerrijke voeding.

Cariës begint in het oppervlak van het gebitselement en breidt zich daarna uit richting de pulpa.
De uitbreiding van het cariësproces gaat als volgt:

1. Er ontstaat eerst een oppervlakkig defect in het glazuur, het dentine is nog niet bereikt. We spreken van ontkalking of initiële laesie. Een ontkalking kan zich nog herstellen door remineralisatie van het glazuur.

2. Als de cariës zich via het glazuur uitgebreid heeft tot juist in het dentine, dan spreken we van oppervlakkige cariës, caries superficialis of wittevleklaesie. Nu kan de cariëslaesie zich niet meer herstellen en is behandeling noodzakelijk.

3. De volgende stap is een uitbreiding van de cariës in het dentine. We spreken van caries media.

4. Wordt caries media niet behandeld, dan ontstaat er een zeer diepe caviteit. De laesie heeft zich uitgebreid tot (vlak bij) de pulpa. We noemen dit caries profunda. Er ontstaan pijnklachten, het element raakt verzwakt en kan afbreken.

Afbeelding 7: Stadia in het cariësproces: a ontkalking; b caries superficialis;
c caries media; d caries profunda.

Een plastische vulling die in de mond wordt aangebracht, staat bloot aan allerlei invloeden.
De restauratiematerialen moeten dan ook aan de volgende eisen voldoen:
• niet schadelijk zijn voor de gezondheid;
• gemakkelijk te verwerken;
• tegen vocht kunnen tijdens het aanbrengen;
• onoplosbaar zijn in mondvocht;
• niet uitzetten tijdens het uitharden;
• voldoende verwerkingstijd hebben;
• goed polijstbaar zijn;
• tandkleurig;
• natuurlijke transparantie hebben;
• goede hechting aan glazuur en dentine;
• slijtvastheid;
• breukbestendigheid;
• isolerend zijn bij temperatuurverschillen;
• cariësremmend werken.
Voorbeelden van plastische vullingen:

Composiet
Het toepassingsgebied van dit tandkleurig plastisch vulmateriaal is de afgelopen jaren sterk uitgebreid. Naast verbetering van het materiaal zelf, is er een snelle ontwikkeling in de hechtsystemen voor composiet aan glazuur en dentine.

Composiet wordt als plastisch materiaal in de caviteit gebracht en moet daarna uitharden onder invloed van blauw licht (uithardingslamp).

De lichtuithardende versie is verpakt in plastic spuitjes of compules. Composiet heeft als nadeel dat het krimpt. Dit kan leiden tot pijnklachten en een slechte randaansluiting wat lekkage kan veroorzaken. Om deze krimp zo laag mogelijk te houden, moeten grote caviteiten in laagjes worden opgebouwd.

Composiet heeft een goede hechting. Om deze hechting tot stand te brengen is het belangrijk dat het oppervlak voorafgaand met een etsend middel wordt behandeld.

Glasionomeercement
Glasionomeercementen zijn in staat gedurende langere tijd fluoride af te geven. Door regelmatige toediening van fluor, door middel van tandpasta, fluorideapplicatie enzovoort, is het cement in staat zich met fluoride op te laden. Het grote voordeel van glasionomeercement is de goede hechting aan glazuur en dentine.

De toepassingen zijn:
• Als liner, voor onder composietvullingen;
• als cementbodem, tijdelijke vulling of opbouwmateriaal;
• voor het blijvend cementeren van bijvoorbeeld metalen en porseleinen kronen en bruggen;
• voor het cementeren van orthodontische brackets;
• als blijvend vulmateriaal bij klasse V-restauraties;
• als blijvend vulmateriaal in melkelementen;
• als sealant.

Compomeer
Compomeer is een mengvorm van glasionomeercement en composiet. Het zou de goede eigenschappen van beide materialen in zich verenigen, zoals:
• Goede hechting aan glazuur en dentine (glasionomeercement);
• fluorideafgifte (glasionomeercement);
• sterkte en slijtvastheid (composiet).

Het materiaal is goed te verwerken, is lichtuithardend en wordt geleverd in spuitcapsules (compules).
De toepassingen zijn:
• Bij cariësgevoelige patiënten;
• bij klasse V-vullingen;
• bij vullingen in melkelementen.

Cementen
Het toepassingsgebied van tandheelkundige cementen is zeer uitgebreid. Ze worden gebruikt als:
• Permanent vul- en opbouwmateriaal;
• onderlaagmateriaal ter bescherming van de pulpa;
• tijdelijk vulmateriaal.